Pis Su Tesisatı: Eğim, Havalandırma ve Tıkanıklık Önleme

Pis su tesisatı; lavabo, eviye, duş, küvet, çamaşır ve bulaşık makinesi ile klozetten gelen kullanılmış suyu binadan uzaklaştıran sistemdir. Temiz su tesisatından farklı olarak çoğunlukla basınçla değil, yer çekimiyle çalışır. Bu nedenle borunun çapı, eğimi ve havalandırması doğru planlanmadığında koku, guruldama, yavaş akış ve tekrarlayan tıkanıklıklar kaçınılmaz hâle gelir. Bu yazıda sağlıklı bir pis su (atık su) tesisatının temel şartlarını ve tıkanıklıkları önlemenin yollarını ele alıyoruz.

Pis Su Tesisatı Nasıl Çalışır?

Kullanılan su, cihazların altındaki sifonlardan geçerek yatay borulara, oradan da düşey kolon hatlarına ulaşır. Kolonlar suyu binanın altındaki toplama hattına, buradan da rögar aracılığıyla kanalizasyon şebekesine iletir. Sistemin sorunsuz çalışması için üç unsur birlikte düşünülmelidir: doğru eğim, yeterli boru çapı ve düzgün havalandırma.

Sifonlar bu sistemin sessiz bekçileridir. İçlerinde sürekli kalan bir miktar su, kanalizasyon gazlarının ve kokusunun eve girmesini engelleyen bir tıpa görevi görür. Pis su tesisatındaki pek çok sorun, aslında bu su tıpasının korunamamasından kaynaklanır.

Eğim: Ne Az Ne Fazla

Yatay atık su borularının akış yönünde belirli bir eğimle döşenmesi gerekir. Eğim yetersizse su ağır akar, katı atıklar boru içinde birikir ve zamanla tıkanıklık oluşur. Ters eğim, yani borunun bir noktada akış yönünün tersine yükselmesi ise suyun boruda göllenmesine neden olur. Eğimin gereğinden fazla olması da sorun yaratabilir: Su hızla akıp giderken katı atıkları geride bırakabilir.

Uygun eğim, boru çapına ve hattın uzunluğuna göre projede belirlenir ve uygulamada terazi ile kontrol edilerek döşenir. Eğimle birlikte dikkat edilmesi gereken diğer noktalar şunlardır:

• Yön değişimlerinde keskin 90 derecelik dirsekler yerine mümkün olduğunca daha yumuşak geçişler kullanılmalıdır.
• Boru çapı, bağlanan cihazların sayısına ve türüne uygun seçilmelidir.
• Uzun yatay hatlarda ve yön değişim noktalarında temizleme kapakları bırakılmalıdır.
• Borular zamanla sarkma yapmaması için uygun aralıklarla kelepçelenmelidir.
• Çamaşır ve bulaşık makinelerinin gider hortumları, kirli suyun makineye geri dönmesini önleyecek şekilde sifonlu bir bağlantıya ve uygun yükseklikte bağlanmalıdır.

Pis Su Tesisatında Havalandırmanın Önemi

Atık su boruda akarken önündeki havayı iter, arkasında ise vakum oluşturur. Tesisatta yeterli havalandırma yoksa bu vakum, sifonlardaki suyu çekerek boşaltabilir. Sifon suyu boşaldığında kanalizasyon kokusu doğrudan eve girer.

Havalandırma yetersizliğinin tipik belirtileri şunlardır:

• Lavabo veya duş giderinden gelen kötü koku,
• Klozetin sifonu çekildiğinde başka giderlerden gelen guruldama sesi,
• Giderlerde yavaş ve düzensiz akış.

Bu nedenle ana kolon hattının çatıya kadar uzatılarak açık havaya bağlanması temel bir uygulamadır. Uygun durumlarda tesisatta hava giriş valfleri de kullanılabilir. Kolonların çatı çıkışlarının kapatılmaması, yabancı maddelerle tıkanmaması ve çatı tadilatlarında bu çıkışların korunması gerekir.

Pis Su Borularında Malzeme Seçimi

Günümüzde konutlarda pis su tesisatı için çoğunlukla PVC ve polipropilen (PP) esaslı borular kullanılır. PP esaslı borular sıcak atık suya daha dayanıklıdır ve contalı geçme bağlantılarla kolay montaj imkânı sunar. Yatak odası gibi sessizlik beklenen mekânlara yakın geçen kolonlarda ses yalıtımlı boru sistemleri de tercih edilebilir. Eski binalarda rastlanan dökme demir ve benzeri borular ise zamanla iç yüzeyde birikinti ve korozyonla daralabilir.

Tıkanıklıkların Yaygın Nedenleri

• Yağ birikimi: Mutfak eviyesine dökülen yağ, borunun soğuk bölümlerinde katılaşarak iç çapı daraltır.
• Saç ve sabun kalıntıları: Banyo giderlerinde birleşerek kalıcı tıkaçlar oluşturur.
• Uygun olmayan atıklar: Islak mendil, pamuk, hijyenik ped ve benzeri ürünler suda çözünmez; klozete atılmamalıdır.
• Kireç ve tortu: Zamanla boru iç yüzeyinde birikerek akışı yavaşlatır.
• Tasarım ve uygulama hataları: Yetersiz ya da ters eğim, sarkan borular ve çok sayıda keskin dirsek tıkanma riskini artırır.
• Dış hatlarda kök ve çökme: Bahçedeki hatlara ağaç kökleri girebilir, zemin hareketleri boruları kırabilir.

Tıkanıklığı Önlemek İçin Öneriler

1. Kızartma yağlarını eviyeye dökmeyin; soğuttuktan sonra kapalı bir kapta biriktirin.
2. Lavabo, duş ve eviye giderlerinde süzgeç kullanın ve süzgeçleri düzenli olarak temizleyin.
3. Klozete tuvalet kâğıdı dışında atık atmayın.
4. Kimyasal gider açıcıları sık kullanmaktan kaçının; bazı ürünler boru, conta ve sifonlara zarar verebilir.
5. Özellikle PVC pis su borularına sürekli kaynar su dökmeyin; yüksek sıcaklık bu borularda deformasyona yol açabilir.
6. Uzun süre kullanılmayan giderlere zaman zaman su akıtarak sifonun kurumasını önleyin.
7. Tekrarlayan tıkanıklıklarda sorunu yalnızca açmakla yetinmeyin, nedenini araştırın.

Profesyonel Müdahale Ne Zaman Gerekir?

Aynı giderin kısa aralıklarla tıkanması, birden fazla giderde aynı anda yavaş akış ya da sürekli kötü koku, sorunun kolon veya ana hatta olduğuna işaret edebilir. Apartmanlarda alt kattaki dairelerin giderlerinden su gelmesi de kolonun alt bölümünde bir tıkanıklık olabileceğini gösterir; bu durumda bina yönetimine haber vermek gerekir.

Bu tür sorunlarda spiral makinesi, basınçlı su ile temizleme ve kamera ile boru içi inceleme gibi yöntemlerle sorunun yeri ve nedeni tespit edilebilir. Hatalı eğim veya kırık boru gibi yapısal sorunlarda ise kalıcı çözüm çoğu zaman ilgili hattın yenilenmesidir. Kahramanmaraş'ta özellikle eski apartmanlarda kolon hatlarının durumu, tadilat öncesinde mutlaka değerlendirilmelidir.

Pis su tesisatı yapım ve onarım hizmetlerimiz için sıhhi tesisat işleri sayfamıza göz atabilirsiniz. Kahramanmaraş, Afşin ve Elbistan'da pis su tesisatınızla ilgili sorunlar için Prizma Doğalgaz'dan keşif randevusu alabilirsiniz.