Deprem Sonrası Doğalgaz ve Su Tesisatı Nasıl Kontrol Edilir?

Deprem sonrası doğalgaz ve su tesisatının kontrolü, can güvenliğinden hemen sonra gelen en önemli konulardan biridir. Sarsıntı; boruları, bağlantı noktalarını, kombi ve şofben gibi cihazları ve bacaları etkileyebilir. Üstelik bu hasarların bir kısmı gözle hemen fark edilmez. Kahramanmaraş gibi deprem kuşağında yer alan şehirlerde yaşayan herkesin bu konuda temel bilgilere sahip olması önemlidir. Bu yazıda deprem anında ve sonrasında doğalgaz ve su tesisatı için atabileceğiniz güvenli adımları sakin ve uygulanabilir bir rehber olarak derledik. Her durumda AFAD'ın ve yerel yönetimlerin duyurularını öncelikli olarak takip etmenizi öneririz.

Deprem anında doğalgaz için ne yapılmalı?

Sarsıntı sürerken tek önceliğiniz kendinizi korumaktır. Bu sırada vanaya, ocağa ya da kombiye ulaşmaya çalışmak sizi tehlikeye atabilir. Sarsıntı sırasında:

• Bulunduğunuz yerde çök-kapan-tutun hareketini uygulayın,
• Ocak açık olsa bile sarsıntı bitmeden mutfağa gitmeye çalışmayın,
• Merdivenlere ve asansöre yönelmeyin.

Doğalgaz için yapılacak işler, sarsıntı tamamen durduktan ve güvende olduğunuzdan emin olduktan sonra başlar.

Sarsıntı durduktan sonra doğalgaz güvenliği için ilk adımlar

1. Ateş kaynağı oluşturmayın: Çakmak, kibrit ya da mum yakmayın; sigara içmeyin. Aydınlatma için el feneri kullanın.
2. Elektrik anahtarlarına dikkat edin: Gaz kokusu varsa ışık düğmelerine, prizlere ve şaltere dokunmayın; bunlar kıvılcım oluşturabilir. Gaz kokusu yoksa ve güvenle ulaşabiliyorsanız elektrik ana şalterini kapatabilirsiniz.
3. Doğalgaz vanasını kapatın: Güvenle ulaşabiliyorsanız cihaz vanalarını ve dairenizin ana doğalgaz vanasını kapatın. Küresel vanalarda kol boruya paralel konumdayken vana açıktır; kolu boruya dik konuma getirdiğinizde vana kapanır.
4. Su vanasını kapatın: Kırılan bir boru nedeniyle oluşabilecek su baskınını önlemek için su sayacının yanındaki ana vanayı kapatın.
5. Havalandırın ve binadan çıkın: Gaz kokusu alıyorsanız kapı ve pencereleri açın, ardından binayı merdivenle terk edin.

Bazı binalarda sarsıntı algılandığında gazı otomatik olarak kesen deprem güvenlik vanaları bulunabilir. Böyle bir vana devreye girdiyse, tesisat kontrol edilmeden vanayı yeniden açmaya ya da eski konumuna getirmeye çalışmayın.

Gaz kokusu ya da kaçak şüphesinde ne yapmalısınız?

Doğalgaz doğası gereği kokusuzdur; kaçakların fark edilebilmesi için gaza özel bir koku verici eklenir. Bu kokuyu aldığınızda ya da borulardan veya bağlantılardan gelen bir tıslama sesi duyduğunuzda durumu ciddiye alın:

• Kaçağın yerini kendiniz bulmaya çalışmayın; çakmak ya da kibritle asla kontrol yapmayın.
• Bina içinde cep telefonu ya da sabit telefonla görüşme yapmayın.
• Binadan çıktıktan sonra güvenli bir noktadan 187 Doğalgaz Acil hattını arayın.
• Yaralanma, baygınlık, baş ağrısı ya da bulantı gibi sağlık sorunları varsa 112'yi arayın.
• Komşularınızı da uyarın; bunun için kapı zilini kullanmak yerine kapıyı çalarak haber verin.

Bina girişindeki servis kutusu ve sokaktaki hatlar dağıtım şirketinin sorumluluğundadır. Bu noktalarda bir hasar, koku ya da ses fark ederseniz kendiniz müdahale etmeyin; durumu 187'ye bildirin.

Gazı yeniden açmadan önce yetkili kontrol neden önemli?

Sarsıntı sonrasında gaz kokusu almamanız, tesisatın sağlam olduğu anlamına gelmeyebilir. Duvar geçişlerinde, bağlantı noktalarında ya da cihaz bağlantılarında oluşan küçük hasarlar zamanla kaçağa dönüşebilir. Bu nedenle özellikle güçlü bir sarsıntıdan sonra gazı yeniden kullanmaya başlamadan önce tesisatınızın yetkili bir firma tarafından kontrol edilmesini öneririz. Kontrol sırasında genellikle şunlara bakılır:

• Tesisatın sızdırmazlık durumu,
• Boruların duvar ve döşeme geçişleri ile kelepçe ve bağlantıları,
• Ocak bağlantısı ve diğer cihaz bağlantıları,
• Kombi ve şofbenin duvara sabitlenme durumu,
• Baca bağlantıları ve bacanın sağlamlığı.

Binanızda yapısal hasar şüphesi varsa önce binanın kullanılabilirliğine ilişkin yetkili kurumların değerlendirmesini beklemeniz gerekir. Tesisat kontrolü, binanın güvenli olduğu anlaşıldıktan sonra anlam kazanır.

Kombi, şofben ve baca kontrolü

Sarsıntı sırasında kombi ya da şofben yerinden oynayabilir, baca borusu bağlantı noktasından ayrılabilir. Bacalı cihazlarda baca bağlantısının açılması, yanma gazlarının dışarı yerine ortama yayılmasına neden olabilir. Yanma gazlarında bulunabilen karbonmonoksit renksiz ve kokusuz olduğu için fark edilmesi zordur. Bu nedenle:

• Cihazda gözle görülür bir eğilme, kayma ya da baca ayrılması varsa cihazı çalıştırmayın,
• Kontrolü yapılmamış bir cihazı kapalı ortamda uzun süre kullanmayın,
• Evinizde karbonmonoksit dedektörü yoksa kullanmayı değerlendirin.

Kombinin basınç göstergesinde ani bir düşüş görüyorsanız kalorifer tesisatında kaçak oluşmuş olabilir; bu durum da servis kontrolü gerektirir.

Deprem sonrası su tesisatı nasıl kontrol edilir?

Su tesisatındaki hasarlar genellikle gaz kaçakları kadar acil olmasa da ihmal edildiğinde rutubet, küf ve yapı elemanlarında zarara yol açabilir. Deprem sonrası su tesisatı için şu kontrolleri yapabilirsiniz:

1. Sayaç testi: Tüm muslukları ve suyu kullanan cihazları kapatın, su sayacını bir süre izleyin. Hiç su kullanılmadığı hâlde sayaç ilerliyorsa tesisatta kaçak olabilir.
2. Görsel kontrol: Duvar, tavan ve döşemelerde yeni oluşan ıslaklık, kabarma ya da lekeleri kontrol edin. Lavabo ve evye altındaki bağlantılara bakın.
3. Basınç ve renk: Su basıncında belirgin bir düşüş ya da bulanık su gelmesi, şebekede veya bina tesisatında sorun olduğunu gösterebilir.
4. Gider hatları: Giderlerde yavaş akma, taşma ya da yoğun koku, gider borularında kırılma veya kayma olabileceğine işaret eder.
5. Depo ve hidrofor: Binanızda su deposu ya da hidrofor varsa yönetimle birlikte bunların sağlamlığını kontrol ettirin.

Şebeke suyunun içilebilirliği konusunda belediyenin ve resmî kurumların duyurularını takip edin. İçilebilir olduğu açıkça bildirilene kadar içme ve yemek için ambalajlı su kullanmanız daha güvenlidir.

Önceden alınabilecek önlemler

Deprem anında doğru davranmak, önceden yapılan küçük hazırlıklarla çok daha kolay olur:

• Doğalgaz ana vanasının, cihaz vanalarının ve su ana vanasının yerini tüm aile bireyleriyle birlikte öğrenin.
• Vanaların önünü eşyayla kapatmayın; karanlıkta da ulaşılabilir olmalarına dikkat edin.
• Kombi, şofben ve su ısıtıcılarının duvara sağlam şekilde sabitlendiğinden emin olun.
• Ocak bağlantısında standartlara uygun bağlantı elemanları kullanıldığını kontrol ettirin.
• Gaz alarm cihazı ve karbonmonoksit dedektörü kullanmayı değerlendirin.
• Tesisatınızı düzenli aralıklarla yetkili bir firmaya kontrol ettirin.

Deprem sonrasında ya da önleyici amaçla doğalgaz tesisatı kontrolü yaptırmak isterseniz, Armadaş yetkili tesisat firması olan Prizma Doğalgaz'a danışabilirsiniz.